อนาคตอุตสาหกรรมรถยนต์ไทย: ญี่ปุ่นปรับเกมรับมือคลื่น EV จีนได้อย่างไร?

อุตสาหกรรมยานยนต์ไทยกำลังยืนอยู่บนทางแยกครั้งสำคัญ นี่ไม่ใช่แค่การเปลี่ยนผ่านจากเครื่องยนต์สันดาปภายใน (ICE) ไปสู่ยานยนต์ไฟฟ้า (EV) เท่านั้น แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างที่ลึกซึ้งกว่า ซึ่งกำลังสั่นคลอนรากฐานที่ไทยสร้างมานานหลายทศวรรษในฐานะฐานการผลิตรถยนต์ที่สำคัญของอาเซียน โดยมีบทบาทการลงทุนจากญี่ปุ่นเป็นหัวใจสำคัญ แต่วันนี้ คลื่นลูกใหญ่จากจีนกำลังพัดเข้ามาเปลี่ยนสมดุลของเกมอย่างรวดเร็ว

ภูมิทัศน์ที่เปลี่ยนไป: ความท้าทายรอบด้านของอุตสาหกรรมยานยนต์ไทย

ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา การลงทุนจากค่ายรถยนต์ญี่ปุ่น โดยเฉพาะในการผลิตรถกระบะและรถยนต์สันดาป ได้สร้างเครือข่ายผู้ผลิตชิ้นส่วนที่แข็งแกร่งและเชื่อมโยงแรงงาน วิศวกร และผู้ประกอบการ SME ไทยเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานยานยนต์ระดับโลก อย่างไรก็ตาม ภูมิทัศน์ปัจจุบันเต็มไปด้วยความท้าทายหลายประการพร้อมกัน:

• ตลาดในประเทศชะลอตัวและแรงกดดันต่อการส่งออก: แม้สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยคาดว่ายอดขายรถยนต์ในประเทศปี 2025 จะเพิ่มขึ้น 8.47% เป็น 621,166 คัน โดยมี EV เป็นแรงหนุนบางส่วน แต่การผลิตรถยนต์ทั้งปียังคงลดลง 0.9% เหลือเพียง 1.455 ล้านคัน หลังจากการผลิตในปี 2024 ร่วงลงกว่า 20% แตะระดับต่ำสุดในรอบ 4 ปี ยิ่งไปกว่านั้น การส่งออกรถยนต์ปี 2025 ก็คาดว่าจะลดลง 8.19% เหลือ 935,750 คัน ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่าไทยยังคงเป็นฐานผลิตและส่งออกที่สำคัญ แต่สถานะนี้ไม่ได้แข็งแกร่งเหมือนเดิมอีกต่อไป
• การเปลี่ยนผ่านเทคโนโลยีและการแข่งขัน EV ที่รุนแรง: การมาของรถยนต์ไฟฟ้าจากจีนได้พลิกโฉมตลาด EV ในไทยอย่างชัดเจน ปัจจุบัน แบรนด์จีนมีส่วนแบ่งมากกว่า 70% ของยอดขาย EV ทั้งหมดในประเทศไทย ด้วยมาตรการสนับสนุน EV ของรัฐบาลไทยที่ดึงดูดการลงทุนกว่า 4 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ส่วนใหญ่มาจากผู้ผลิตจีนอย่าง BYD และ Great Wall Motor
• ผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทาน: การเปลี่ยนแปลงนี้ยังสร้างแรงกดดันมหาศาลต่อผู้ผลิตชิ้นส่วนเดิมจำนวนมากที่ต้องปรับตัวครั้งใหญ่ เพื่อรองรับเทคโนโลยีและโครงสร้างการผลิตแบบใหม่ของ EV

ไทยปรับตัวรับมือ Over-supply และกลยุทธ์ EV

ด้วยความต้องการในประเทศที่ไม่ได้เติบโตเร็วเท่ากับกำลังการผลิต และการแข่งขันที่รุนแรง รัฐบาลไทยจึงต้องปรับเงื่อนไขนโยบาย EV ในปี 2025 โดยมีมาตรการสำคัญ:

• เปิดให้รถ EV ที่ผลิตในไทยเพื่อส่งออกสามารถนับเข้าเป้าการผลิตภายใต้มาตรการสนับสนุนได้ คาดว่าจะช่วยผลักดันการส่งออก EV ราว 12,500 คันในปี 2025 และ 52,000 คันในปี 2026
• เดือนพฤศจิกายน 2025 มีการปรับกติกาเพิ่มเติม โดยให้รถ EV ที่ผลิตเพื่อส่งออก 1 คัน สามารถนับเป็น 1.5 คันตามเงื่อนไขการผลิตในประเทศ เพื่อรับมือความเสี่ยงจากภาวะ oversupply

มาตรการเหล่านี้สะท้อนว่ารัฐบาลไทยตระหนักดีว่าการดึงดูดการลงทุน EV ต้องควบคู่ไปกับการระบายกำลังผลิตสู่ตลาดส่งออก มิเช่นนั้นอาจสร้างแรงกดดันใหม่ต่อโครงสร้างตลาดรถยนต์ในประเทศ

ญี่ปุ่นมองอนาคตอย่างไร?

ในฐานะนักลงทุนรายใหญ่และผู้มีบทบาทสำคัญในอุตสาหกรรมยานยนต์ไทยมาอย่างยาวนาน ญี่ปุ่นกำลังจับตาดูสถานการณ์นี้อย่างใกล้ชิด แม้เนื้อหาข่าวจะตัดบทสัมภาษณ์ของเอกอัครราชทูตญี่ปุ่นประจำประเทศไทย มาซาโตะ โอตากะ ไปก่อนจบ แต่โดยนัยแล้ว ญี่ปุ่นย่อมมองเห็นถึงความจำเป็นที่ไทยจะต้อง "ปรับตัว" อย่างรวดเร็วและชาญฉลาด เพื่อรักษาบทบาทฐานการผลิตยานยนต์ระดับภูมิภาค

สำหรับค่ายญี่ปุ่นเอง นี่คือโอกาสในการพิจารณากลยุทธ์ใหม่ ไม่ว่าจะเป็นการเร่งลงทุนในเทคโนโลยี EV ที่ทันสมัย การพัฒนาไฮบริดรุ่นใหม่ การหาพันธมิตร หรือการปรับเปลี่ยนห่วงโซ่อุปทานเพื่อรองรับการผลิต EV มากขึ้น เพื่อให้ไทยยังคงเป็นศูนย์กลางการผลิตที่น่าสนใจ ไม่ใช่แค่สำหรับ ICE แต่รวมถึงยานยนต์แห่งอนาคตด้วย

บทสรุป: ก้าวสู่ยุคใหม่ที่ต้องอาศัยความร่วมมือ

อนาคตของอุตสาหกรรมยานยนต์ไทยในวันที่จีนกำลังเปลี่ยนเกมนั้นซับซ้อนและเต็มไปด้วยโอกาสและความท้าทาย การปรับตัวของภาครัฐ การพัฒนาเทคโนโลยี และการวางแผนเชิงกลยุทธ์ของผู้ผลิตทุกราย ทั้งญี่ปุ่นและจีน จะเป็นกุญแจสำคัญในการกำหนดทิศทางของ "ดีทรอยต์แห่งเอเชีย" แห่งนี้ในทศวรรษหน้า